Jak zostać tłumaczem przysięgłym? Wymagania i egzamin państwowy
Aby zostać tłumaczem przysięgłym w Polsce, trzeba spełnić wymogi ustawowe, złożyć wniosek do Ministerstwa Sprawiedliwości, zdać państwowy egzamin pisemny i ustny, a następnie złożyć ślubowanie i uzyskać wpis na listę tłumaczy przysięgłych. Ustawa nie wymaga ukończenia filologii, ale egzamin sprawdza znacznie więcej niż znajomość języka obcego.
Kim jest tłumacz przysięgły?
Tłumacz przysięgły wykonuje i poświadcza tłumaczenia dokumentów oraz tłumaczenia ustne na potrzeby sądów, urzędów, prokuratury, Policji, notariuszy i klientów prywatnych. Jest to zawód regulowany ustawą z 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego oraz zawód zaufania publicznego.
Poświadczenie tłumaczenia wiąże się z odpowiedzialnością za jego rzetelność. Tłumacz używa pieczęci zawierającej między innymi imię i nazwisko, język uprawnień oraz numer na liście tłumaczy przysięgłych. Musi także prowadzić repertorium, zachowywać poufność i wykonywać czynności z należytą starannością.
Jakie wymagania trzeba spełnić?
Kandydat nie musi kończyć konkretnego kierunku studiów. Po deregulacji zawodu wystarczające jest wykształcenie wyższe, które nie musi być filologiczne. Oprócz tego trzeba spełnić następujące warunki:
- posiadać obywatelstwo polskie, państwa Unii Europejskiej, państwa EFTA albo innego państwa, jeśli przepisy lub zasada wzajemności dają taką możliwość
- mieć pełną zdolność do czynności prawnych
- znać język polski
- nie być karanym za przestępstwo umyślne, przestępstwo skarbowe ani nieumyślne przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu obrotu gospodarczego
- mieć ukończone studia wyższe
- zdać egzamin na tłumacza przysięgłego przed Państwową Komisją Egzaminacyjną
Minister Sprawiedliwości może w wyjątkowych przypadkach zwolnić kandydata z wymogu wykształcenia wyższego, na przykład gdy liczba tłumaczy danego języka nie odpowiada potrzebom wymiaru sprawiedliwości. Wniosek o takie zwolnienie składa się odpowiednio wcześniej, przed terminem egzaminu.
Jak wygląda droga do uzyskania uprawnień?
Procedura przebiega w kilku etapach. Samo zdanie egzaminu nie daje jeszcze prawa do wykonywania zawodu. Potrzebne są także ślubowanie i wpis na oficjalną listę.
| Etap | Działanie | Uwagi |
|---|---|---|
| Wniosek | Złożenie wniosku o wyznaczenie terminu egzaminu | Wniosek można złożyć pisemnie lub elektronicznie, z wymaganym podpisem |
| Opłata | Uiszczenie opłaty egzaminacyjnej | Aktualną kwotę należy sprawdzić w komunikacie Ministerstwa Sprawiedliwości |
| Egzamin | Zdanie części pisemnej i ustnej | Do części ustnej przechodzą osoby z pozytywnym wynikiem części pisemnej |
| Dokumenty | Przedstawienie dokumentów potwierdzających spełnienie wymogów | Ministerstwo może wezwać do uzupełnienia braków |
| Ślubowanie | Złożenie ślubowania wobec Ministra Sprawiedliwości | Po tej czynności kandydat otrzymuje świadectwo |
| Wpis | Wpis na listę tłumaczy przysięgłych | Wpis następuje po ślubowaniu i formalizuje prawo wykonywania zawodu |
Po złożeniu wniosku przewodniczący komisji powiadamia kandydata o terminie i miejscu egzaminu. Zawiadomienie powinno zostać doręczone co najmniej 21 dni przed egzaminem. Dokumenty potwierdzające spełnienie warunków ustawowych są zwykle kompletowane przed ślubowaniem.
Jak wygląda egzamin państwowy?
Część pisemna
Część pisemna trwa 4 godziny i obejmuje cztery teksty:
- dwa tłumaczenia z języka polskiego na język obcy
- dwa tłumaczenia z języka obcego na język polski
- co najmniej jeden tekst w każdym kierunku o charakterze sądowym, urzędowym lub prawniczym
- teksty mogą zawierać terminologię prawną, administracyjną, gospodarczą i ekonomiczną
Nie wystarczy więc płynna znajomość języka. Kandydat musi rozumieć kontekst dokumentu, zachować jego sens i rejestr językowy, a przy tym pracować pod presją czasu. Pozytywny wynik części pisemnej jest warunkiem dopuszczenia do części ustnej.
Część ustna
Część ustna sprawdza dwa rodzaje tłumaczenia. Tłumaczenie a vista polega na ustnym przekładzie tekstu, który kandydat otrzymuje w formie pisemnej. W tej części przekłada się teksty z języka obcego na polski. Tłumaczenie konsekutywne polega na przekładzie wypowiedzi słuchanej partiami, po przerwach wyznaczanych przez egzaminatora. W tym kierunku kandydat tłumaczy z języka polskiego na obcy.
W obu zadaniach mogą pojawić się pisma sądowe, urzędowe i prawnicze. Komisja ocenia nie tylko poprawność językową, lecz także kompletność przekazu, terminologię, precyzję i umiejętność zachowania sensu wypowiedzi.
Egzamin należy traktować jako wymagający sprawdzian zawodowy, a nie rozszerzony test językowy. Niska zdawalność w kolejnych sesjach potwierdza, że wiele osób dobrze znających język nie jest przygotowanych do pracy z dokumentami prawnymi i do tłumaczenia ustnego.
Niepowodzenie na egzaminie oznacza co do zasady konieczność odczekania roku przed ponownym podejściem. Ten czas warto przeznaczyć na analizę błędów i systematyczne ćwiczenia, zamiast ograniczać się do ponownego zapamiętywania słownictwa.
Jak przygotować się do egzaminu?
Największą luką u kandydatów po filologii bywa znajomość polskiego prawa i języka prawniczego. Z kolei osoby po prawie lub ekonomii często muszą rozwinąć warsztat tłumaczeniowy i znajomość specjalistycznej terminologii w drugim języku. Studia podyplomowe z tłumaczeń mogą pomóc, ale ustawa nie uzależnia dopuszczenia do egzaminu od ich ukończenia.
Przygotowania powinny obejmować regularną pracę z kodeksami, ustawami, orzeczeniami, wzorami pism urzędowych i dokumentami gospodarczymi w obu językach. Przydatne jest tworzenie własnych glosariuszy, lecz samo gromadzenie słówek nie wystarczy. Każdy termin trzeba znać w zdaniu i w odpowiednim kontekście prawnym.
Trzeba też ćwiczyć przekład pod ograniczeniem czasowym. Osobno warto trenować a vista, tłumaczenie konsekutywne, notowanie informacji oraz szybkie rozpoznawanie struktury dokumentu. Częstym błędem jest skupienie niemal wyłącznie na części pisemnej i odkładanie tłumaczenia ustnego na koniec przygotowań.
Co należy do obowiązków tłumacza przysięgłego?
Po uzyskaniu uprawnień tłumacz musi dopełnić kilku obowiązków organizacyjnych i zawodowych:
- prowadzić repertorium czynności tłumacza przysięgłego
- stosować pieczęć przy poświadczaniu tłumaczeń i odpisów
- złożyć wzór podpisu i odcisk pieczęci właściwym organom
- zachować tajemnicę informacji poznanych przy wykonywaniu zleceń
- wykonywać tłumaczenia z bezstronnością i należytą starannością
- przyjmować zlecenia organów publicznych, chyba że występują szczególnie ważne przyczyny odmowy
Repertorium zawiera między innymi datę zlecenia, dane zleceniodawcy, opis dokumentu, kierunek tłumaczenia, liczbę stron, liczbę egzemplarzy i wysokość wynagrodzenia. Za nierzetelne wykonywanie czynności tłumacz może ponosić odpowiedzialność zawodową, cywilną, a w określonych sytuacjach także inne konsekwencje prawne.
Co dzieje się po zdaniu egzaminu?
Po pozytywnym wyniku obu części egzaminu Ministerstwo Sprawiedliwości weryfikuje dokumenty kandydata i wyznacza termin ślubowania. Dopiero po jego złożeniu następuje wpis na listę tłumaczy przysięgłych. Kandydat otrzymuje świadectwo potwierdzające uprawnienia, a następnie może zamówić pieczęć.
Najkrótsza odpowiedź na pytanie, jak zostać tłumaczem przysięgłym, brzmi więc: spełnić wymogi ustawowe, przygotować się do wymagającego egzaminu w obu kierunkach, zdać go, złożyć ślubowanie i uzyskać wpis na listę. Wykształcenie filologiczne nie jest konieczne, ale bardzo dobra znajomość języka polskiego, terminologii prawniczej i techniki tłumaczenia pozostaje niezbędna.
Informacje dotyczące procedury i opłat mogą się zmieniać. Przed złożeniem wniosku sprawdź aktualne komunikaty oraz wymagania na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości i w obowiązujących przepisach.
